छत्रपती संभाजीनगर प्रतिनिधी गोकुळसिंग राजपूत
अजिंठा-वेरूळ पर्यटन विकासाला गती; विक्रेत्यांना पोलिसांकडे नोंदणी बंधनकारक
पर्यटकांच्या सुरक्षेसाठी सीसीटीव्हीचे जाळे, कमांड सेंटर उभारणार; अजिंठ्यासाठी १० ई-बस दाखल होणार, शनिवार-रविवारी घाटातील जड वाहतूक वळविणार
जगप्रसिद्ध अजिंठा-वेरूळ लेणी परिसरातील पर्यटन अधिक सुरक्षित, शिस्तबद्ध आणि पर्यटकांसाठी सोयीस्कर करण्याच्या दृष्टीने प्रशासनाने महत्त्वाचे निर्णय घेतले आहेत. यापुढे लेणी परिसरातील प्रत्येक विक्रेत्याला पोलिसांकडे नोंदणी करणे बंधनकारक राहणार असून, महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळाचे (एमटीडीसी) ओळखपत्र असल्याशिवाय विक्रेत्यांना व्यवसाय करता येणार नाही. पर्यटकांची होणारी गैरसोय, विक्रेत्यांकडून होणारा त्रास आणि परिसरातील अनियंत्रित व्यवहारांना आळा घालण्यासाठी हा निर्णय घेण्यात आला आहे. यासोबतच पर्यटकांच्या सुरक्षेसाठी सीसीटीव्हीचे जाळे मजबूत करणे, कमांड सेंटर उभारणे, पोलिस बंदोबस्त वाढविणे आणि अजिंठा लेणीसाठी १० ई-बस सुरू करण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे.
अजिंठा-वेरूळ लेणी पर्यटन विकासाच्या अनुषंगाने मंगळवार, ६ ऑक्टोबर रोजी स्मार्ट सिटी कार्यालयात विशेष आढावा बैठक पार पडली. विभागीय आयुक्त जी. श्रीकांत यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या या बैठकीत पर्यटन क्षेत्रातील विविध समस्या, पर्यटकांना मिळणाऱ्या सुविधा, वाहतूक व्यवस्था, सुरक्षा आणि पर्यटन विकासासाठी आवश्यक उपाययोजनांवर सविस्तर चर्चा करण्यात आली.
या बैठकीला एमटीडीसीचे व्यवस्थापकीय संचालक नीलेश गटणे, जिल्हाधिकारी विनय गौडा जी.सी., जिल्हा परिषदेच्या मुख्य कार्यकारी अधिकारी मिन्नू पी.एम., पर्यटन विभागाचे उपसंचालक विजय जाधव, हॉटेल असोसिएशनचे हरप्रीतसिंग, टूर ऑपरेटर संघटनेचे अध्यक्ष जसवंतसिंग राजपूत, कार रेंटल असोसिएशनचे अध्यक्ष मोहम्मद इलियास, भारतीय पुरातत्त्व विभागाचे कनिष्ठ संवर्धन अधिकारी मनोज पवार, अजिंठा शॉपकीपर असोसिएशनचे अध्यक्ष पपेंद्रपालसिंग खनुजा, गाइड असोसिएशनचे तजेंदरसिंग गुलाटी, सुभाष जाधव यांच्यासह संबंधित अधिकारी व प्रतिनिधी उपस्थित होते.
विक्रेत्यांवर नियंत्रण; ओळखपत्राशिवाय व्यवसायास मनाई
अजिंठा आणि वेरूळ लेणी परिसरात पर्यटकांना विविध प्रकारच्या अडचणींचा सामना करावा लागत असल्याच्या पार्श्वभूमीवर विक्रेत्यांच्या कामकाजात शिस्त आणण्यावर बैठकीत भर देण्यात आला. परिसरातील प्रत्येक विक्रेत्याची पोलिसांकडे नोंदणी केली जाणार असून, एमटीडीसीचे अधिकृत ओळखपत्र असलेल्या विक्रेत्यांनाच व्यवसाय करता येणार आहे. यामुळे विक्रेत्यांची ओळख निश्चित होण्यासोबतच पर्यटकांना होणारा त्रास कमी करण्यास मदत होईल, अशी अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली.
पर्यटकांना विविध सेवांचा लाभ एकाच ठिकाणी मिळावा, यासाठी सिंगल विंडो आणि सिंगल तिकीट व्यवस्था सुरू करण्यावरही चर्चा झाली. मात्र, तूर्तास भारतीय पुरातत्त्व विभागाचे प्रवेश तिकीट स्वतंत्रपणे घ्यावे लागणार आहे. पर्यटनाशी संबंधित विविध सेवा एकाच व्यवस्थेत आणल्यास पर्यटकांचा वेळ वाचेल आणि पर्यटनाचा अनुभव अधिक सुलभ होईल, असा यामागील उद्देश आहे.
सुरक्षेसाठी पोलिस चौकी, गस्त आणि कमांड सेंटर
अजिंठा लेणी परिसरातील पर्यटकांच्या सुरक्षेचा प्रश्नही बैठकीत उपस्थित करण्यात आला. टूर ऑपरेटर प्रतिनिधींनी परिसरात कायमस्वरूपी पोलिस चौकी सुरू करण्याची आणि नियमित पोलिस गस्त वाढविण्याची मागणी केली. त्यानुसार पोलिस कर्मचारी तसेच महाराष्ट्र सुरक्षा मंडळाचे सुरक्षा रक्षक नियुक्त करण्याबाबत निर्णय घेण्यात आला.
परिसरात सीसीटीव्ही कॅमेऱ्यांचे जाळे अधिक सक्षम केले जाणार असून, सुरक्षेच्या दृष्टीने कमांड सेंटर उभारण्याची मागणीही करण्यात आली. या उपाययोजनांमुळे पर्यटकांच्या हालचालींवर लक्ष ठेवणे, गर्दीचे व्यवस्थापन करणे आणि संभाव्य अनुचित प्रकारांना आळा घालणे शक्य होणार आहे.
लेणी परिसरात माकडांचा होणारा त्रास कमी करण्यासाठी आवश्यक ठिकाणी जाळ्या लावण्याची सूचनाही बैठकीत करण्यात आली. याशिवाय पर्यटकांना माहिती व सुविधा उपलब्ध करून देण्यासाठी व्हिजिटर सेंटर पुन्हा सुरू करण्याबाबत चर्चा झाली. अजिंठा आणि वेरूळ लेणी परिसरात लेण्यांच्या प्रतिकृती पाहण्याची इच्छा असलेल्या देशी व परदेशी पर्यटकांसाठी अतिरिक्त शुल्क आकारण्याची सूचनाही मांडण्यात आली.
शनिवार-रविवारी घाटातील जड वाहतूक वळविणार
अजिंठा लेणीकडे जाणाऱ्या घाटमार्गावर गर्दीच्या काळात वाहतूक कोंडीची समस्या निर्माण होते. विशेषतः शनिवार आणि रविवारी पर्यटकांची संख्या वाढत असल्याने वाहतूक सुरळीत ठेवण्यासाठी या दोन दिवशी जड वाहनांची वाहतूक बंद ठेवून पर्यायी मार्गाने वळविण्याबाबत अधिकाऱ्यांमध्ये एकमत झाले.
गर्दीच्या काळात वाहतूक नियंत्रणासाठी अतिरिक्त पोलिस कर्मचारी नियुक्त केले जाणार आहेत. दिवाळी आणि नाताळच्या सुट्यांमध्ये अजिंठा-वेरूळ लेणी पाहण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर पर्यटक येण्याची शक्यता लक्षात घेऊन वाहतूक, पार्किंग आणि पर्यटकांच्या हालचालींचे नियोजन करण्यावरही भर देण्यात आला.
अजिंठा लेणीसाठी दहा ई-बस दाखल होणार
अजिंठा लेणी परिसरातील वाहतूक व्यवस्था अधिक सुलभ करण्यासाठी येत्या दहा दिवसांत दहा ई-बस दाखल होणार असल्याची माहिती बैठकीत देण्यात आली. कालांतराने एसटी बसचा वापर बंद करून ई-बसच्या माध्यमातून पर्यटकांची वाहतूक करण्याचे नियोजन आहे. तसेच अजिंठा येथील बसस्थानक एसटी महामंडळाकडे देण्याबाबतही चर्चा करण्यात आली.
ई-बस सुरू झाल्यामुळे पर्यटकांना लेणी परिसरात ये-जा करणे अधिक सोयीचे होण्यासोबतच वाहतूक व्यवस्थेचे नियोजन करणे शक्य होईल. विशेषतः सुट्यांच्या काळात वाढणारी गर्दी लक्षात घेता ही व्यवस्था महत्त्वाची ठरणार आहे.
आग्या मोहळाचा त्रास कमी करण्यासाठी प्रयत्न
अजिंठा परिसरात आग्या मोहळामुळे पर्यटक आणि स्थानिक नागरिकांना होणारा त्रास कमी करण्यासाठीही बैठकीत चर्चा झाली. या समस्येवर उपाययोजना करण्यासोबतच गावकऱ्यांना मध काढण्याची परवानगी देण्याबाबत आदेश देण्यात आल्याची माहिती देण्यात आली. या माध्यमातून आग्या मोहळाच्या समस्येवर उपाय शोधण्याचा आणि स्थानिकांना रोजगाराची संधी उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.
पर्यटन महोत्सवातून शेतकऱ्यांना मदतीचा विचार
पर्यटनाला चालना देण्यासाठी महोत्सव आयोजित करण्याच्या विषयावरही बैठकीत चर्चा झाली. दुष्काळी परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर पर्यटन महोत्सव आयोजित करण्यासाठी कोणी पुढाकार घेतल्यास, त्या कार्यक्रमातून उपलब्ध होणाऱ्या निधीतून शेतकऱ्यांना मदत करता येईल का, याबाबत विचारविनिमय करण्यात आला.
अजिंठा-वेरूळ लेणी ही जागतिक स्तरावर महाराष्ट्राची ओळख असून, या परिसरात येणाऱ्या पर्यटकांना सुरक्षित आणि दर्जेदार सुविधा उपलब्ध करून देणे आवश्यक आहे. विक्रेत्यांची नोंदणी, सुरक्षा व्यवस्था, वाहतूक नियोजन, ई-बस सेवा आणि पर्यटकांसाठीच्या सुविधांमध्ये सुधारणा करण्याच्या निर्णयांमुळे पर्यटन विकासाला चालना मिळण्याची अपेक्षा आहे. मात्र, या उपाययोजनांची प्रभावी अंमलबजावणी झाल्यानंतरच पर्यटकांना त्याचा प्रत्यक्ष लाभ मिळणार आहे.
